Wolkom yn Easterein

Wolkom yn Easterein

Wolkom op it doarpsargyf fan Easterein. Graach nimme we jo mei yn de rike skiednis fan us doarp. Fan fier ferline oan't de dei fan hjoed. Mei tekst en byld fertelle we oer it doarps- en ferieningslibben, oer de ekonomy, de minsken, de strjitten, gebouen en de omkriten. Elke dei bouwe we fierder oan dizze skiednis en sa giet it ferhaal fan Easterein troch nei de generaasje fan moarn.

Hoe wurket it

Kies fanút it haadmenu op jo ynteresse en dûk dan fierder yn it oersjoch. Sa komme jo bij alle finsters dy't wij al makke ha. Hjirûnder stean ek al in pear. Iepenje mar ris ien en scroll mar troch oan't en mei de foto's 

Voor de nederlandstalige versie klikt u rechtsboven op het icoontje met de nederlandse vlag.

Nijs:

Pleatsen om Reahus hinne
Yn it boek " Easterein " hat F.K. Reitsma de skiednis fan in tal pleatsen ûnder Reahús beskreaun. Guon dêrfan binne of wiene fan âlds yn eigendom by de tsjerke fan Easterein. Oan it taheakke finster kinne jo it dokumint iepenje mei it ferhaal fan Reitsma.

It Buertskip Roodhuis (no Reahus) is ûntstien op it grûngebiet fan Easterein. De doarpen Easterein, Itens, Hidaard en Lutkewierrum leine oarspronklik op in eilân. Oerstallich wetter fan it eilân waard ûnder oare lost by Sânleanstersyl; Yn de 12e iuw slibbe de Middelsee stadichoan ticht. Roodhuis ûntstie oan de Slachtedyk, de âlde seewarring fan it Middelseegebiet. Pas yn 1955 waard oan Roodhuis offisjeel de doarpsstatus takend.

It ûntstean fan Roodhuis (no Reahus) hinget ek nau gear mei de Reformaasje yn de sechtsjende iuw, wêrby 't de Protestanten it roer oernamen fan de Katholiken.
De Katoliken waarden letterlik de tsjerke útset en ek alle besit gie nei de Protestanten.
Yn 1580 mocht pastoar Dominicus net mear foargean yn de tsjerke fan Easterein.
Hy krige in lyts pensjoen en sette ôf nei de Pôlle by Sânlean, dêr 't in pear pleatsen stienen dêr 't er stikem mei preken trochgie.
Lang net elkenien woe protestant wurde en de tsjerke dûkte ûnder. 

Op de pleats Slippens (de earste skûltsjerke) en letter yn it Blauwe Huys van Bongastate (de twadde skûltsjerke) waarden yllegale tsjerketsjinsten hâlden troch minsken dy 't trou bleaune oan it roomske leauwen.
Fanwegen it isolemint en omdat it net opfoel waard dit eachlûkend talitten.
Yn 1709 kaam kapelaan Cramers út it hûs wei mei it blauwe dak (= Bongastate) dêr 't destiids de katolike Eastereiners byinoar kamen en gie nei de Oude Pôlle by Sânlean. Dêr waard de tredde skûltsjerke boud mei in read dak om dúdlik te meitsjen dat it ôfrûn wie mei de tsjinsten yn it Blauwe hûs.
Ignatius Crames of eins Franciscus wurdt dêrom beskôge as de stichter fan Roodhuis.
Yn 1762 waard de fjirde skûltsjerke boud troch pastoar van Rijswijk, yn 1850 waard dizze tsjerke ferboud. Yn de rin fan de jierren kamen der ek huzen by.

Dêrnei groeide de buorskip mei in nije pastorij, in tsjerkhôf en de nije Sint-Martinustsjerke (ûnder lieding fan pastoar ten Bokum ). Dêrnei kaam de St Bonifaciusskoalle derby (1922 ). Omdat it buorskip ûnder Easterein hieltyd fierder groeide en offisjeus wol, mar offisjeel net bestie waard op 27 augustus 1954 troch de gemeenteried besletten dat Roodhuis in doarp wurde moast.
Om dat beslút út te fieren hat it kolleezje fan B en W dêrnei fêststeld, dat Roodhuis mei yngong fan 2 maaie 1955 de doarpsstatus krijt.

Oant de gemeentlike weryndieling yn 1984 makke Roodhuis diel út fan de gemeente Hennaarderadeel, dat doe mei de gemeente Baarderadiel opgie yn de doe nije gemeente Littenseradiel. Sûnt 1991 is de offisjele namme it Frysktalige Reahûs.
Sûnt 2018 leit it doarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân.

De ferhalen oer de pleatsen en har bewenners op Skrok fertelle in soad oer de famyljes fan Easterein en jouwe in byld fan it hurde libben fan eartiids.
Fan bernestjerte, fan feesykten en fan tsjinslach dy 't late ta earmoed.
In soad ynwenners fan Easterein sille stuitsje op foarfaars út harren famylje.
Graach sjogge wy noch oanfoljende ynformaasje of fotomateriaal temjitte.

Skrok / Bûtendykikers. Skrok waard eartiids Buitendijkers neamd.
It is it âldst bewenne gebiet bûten de polder fan " it eilân fan Easterein ".
Dat komt omdat it wat heger leit. Under ynfloed fan eb en floed en stoarmen ûntstie in laach fan knipklaai, mei in slinke dy 't derfoar soarge dat it wetter wer ôffierd waard.
Gjin feilige situaasje, fandêr dat guon pleatsen op in terp boud waarden. Yn lettere tiden binne in soad ôfgroeven. Op guon plakken kinst noch sjen dat de pleatsen heger lizze.
De dyk dy 't om it eilân fan Easterein rûn, is no de wei nei Itens.
De namme Skrok betsjut Skraal en komt fan de pleats Schrok / Skrek.
Wêrom 't de pleats dizze namme krige is net dúdlik; wie de grûn net goed trochdat it hieltyd oerspield waard mei seewetter? Of wie it dêr earmoede troef.
De pleats lei achter Skrok 9; Roordama State. Ek dizze boederij is der net mear.

De pleatsen wurde yn de finsters neier beskreaun en de nammen fan de bewenners binne opsocht, û.o. mei help fan de site " Alle Friezen " en it boek Easterein en oare boarnen. Dúdlik wurdt dat de famyljes aardich oaninoar besibbe binne. Faaks út 'e driuw wei om it besit byinoar te hâlden, al foel dat net ta mei de grutte oantallen bern dy 't berne waarden.

De âlde nammen fan de pleatsen wurde, as bekend, neamd. Yn it boek fan Easterein steane se beskreaun. In oantal dêrfan is yntusken ferdwûn.
1. Ansquert (Grut Amswert ), 2.Esquert; de pleats is ferdwûn, lei tusken Engelsma en Hofstee. Dy stie op in terp dy 't letter ôfgroeven is. De namme bliuwt bewarre yn de strjitnamme Eeskwert yn Easterein. 3.Skrok, pleats is ferdwûn, de namme bliuwt.
4. Gerlwe, der is neat mear fan oer. Yn de stimkohieren wurdt beskreaun dat it in lytse pleats is, yn mei eigendom fan de prysters fan Easterein.
5. Zyon (Sion) 6. Roerdama; is ferdwûn, lei bij Skrok 9. 7. Sibada, dizze bestiet noch.
8. lyts Amswert; is ferdwûn. 9. Galehuis, stie neist Nijehuis en is der net mear.


De akte mei de buorkerijbeneaming stiet yn it saneamde dykboek, no yn it argyf fan de Tiid yn Boalsert. De akte is fan om 1595 hinne.

Ek nijsgjirrich is de fermelding fan de Houtmar, achter De Pastoriepleats, Skrok 8.
Dêr hiene alle bewenners fan it Skrok in oandiel yn. Dêr waard hout wettere.
( Paul Borghaerts )

Easterein yn âlde tiden

{_66017 left 200px_} Mei ûndersteande tekst begjint it boekje dat Doarpsbelang Hâld Faasje útjûn hat yn 2001 oer it doarp Easterein. Alle Eastereinders ha in exemplar oanbean krigen. Master J.Strikwerda hat de tekst gearstald en van der Eems hat it drukken fersoarge. It folsleine boekje is te lêzen as jo op de knop fan “Documinten “ klikke  bij dit finster. Dan krij jo ek ynfermaasje oer it doarpslibben!

Yn âlde tiden...

Op it plak dêr’t no it doarpke Easterein leit, streamde yn âlde tiden it
seewetter troch de slinken. Eb en floed soargen der foar, dat it wetter
hieltyd yn beweging wie en sân en klaai regelmjittich fan plak feroaren.
By stoarmfloeden stienen grutte stikken ûnder wetter en hienen de minsken
hâlden en kearen. Deunbij -yn it suden en easten- drige de grutte
Middelsee. Wienen no har terpen mar wat heger en ek wat grutter!
Yn de rin fan de tiid sjogge wy dy terpen dan ek grutter en sterker wurden.
En feiliger. Minsken út de omkriten kamen mear en mear op dizze hichten
ta en sa waarden in terp -of meardere terpen- it begjin fan in doarp of in
stêd. It heechste punt wie faaks in geskikt plak foar de tsjerke
(ek as flechtplak as it wetter ris hfel heech opkaam). Yn ferskate doarpen
om ús hinne is dit noch dúdlik te sjen: de doarpstsjerke yn it sintrum,
heech tusken de húskes der omhinne. Sjoch mar ris yn Wommels, Winsum,
Burchwert, mar ek yn lytsere plakjes as Lytsewierrum, lens en Hidaard.


Hoe sit dat mei Easterein? Ek it gebiet fan Easterein hie noch al wat fan dy
terpen: Wyns, Eeskwert, Rispens, Stittens. Mar de hichte dêr’t de tsjerke op
stiet, is fan oarsprong gjfn echte terp. Der is in grêft groeven en dy modder
is brûkt om de tsjerke op te bouwen. Sa’n grêft om de tsjerke sjogge we net
iens sa faak. Oer dy grêft leinen yn it ferline sân brechjes as strielen fan de
sinne. En sa rûnen der ek strjitten út alle wynstreken nei de tsjerke ta.
Dat is nöch dúdlik te sjen, bygelyks op in loftfoto. Fan de grêft is it grutste
stik bestean bleaun, fan de sân brechjes binne der noch mar twa oer.
Efkes werom nei de âlde tiden. De terpen mochten dan wat beskerming
jaan tsjin it hcge wetter, de driging fan oerstreamings bleau dcr altyd noch
wöl. Under lieding fan de mûntsen fan it Hartwerter kleaster Blomkamp
begûn men diken te meitsjen. Heech genôch om it wetter tsjin te kearen.
Earst fan Hartwert nei de Klieuw. Doe fan de Klieuw nei Reahûs,
Grutte- wierrum, Rien, Itens, dan nei Easterein en dan om Hidaard hinne
werom nei de Klieuw. In dyk fan sa’n 10 kilometer lingte. Sa ûntstie tusken
900 en 1000 de Eastereinder Polder, miskien wol de alderearste fan Europa.
As wy yn in goed healoere om dy polder hinne fytse -oer no ferhurde
wegen- probearje wy ús yn te tinken, wat in heidens krewei dât wol west
hat: 10 kilometer polderdyk opsmite mei skeppe en kroade!
Mar goed, de minsken yn de polder wennen dêr no wol wat rêstiger, mar
foar oaren -bygelyks de minsken 6p nei Wommels ta- jilde dat nët.
Is it in wûnder, dat der nei it jier 1000 noch méar fan sokke polders makke
waarden? De Eastereinder Polder wie it grutte foarbyld. Oeral yn it rûn
seagen jo polderdykjes, wer achter de minsken har feilich (?) fielden.
It wie al om 1500 hinne, dat der fan ferskillende fan dy dykjes ien grutte
”ôfslútdyk” makke waard: de Slachtedyk, sa’n 40 kilometer lang.
Sa probearren wy de see fan ús ôf te hâlden.
(folle mear ynformaasje kinne jo leze yn it boek ’Easterein’ , dat yn 1995 ferskynd is.